Straeon Alun Wyn Bevan

Wrth ddathlu cyfrol Alun Wyn Bevan yng nghlwb criced Castell-nedd a llofft Tafarn y Fic, Llithfaen, gwnaed hynny drwy rubanu straeon o’r byd chwaraeon. Gyda doniau llafar amlwg fel Huw Llywelyn Davies, Dafydd Hywel a Clive Rowlands yn bresennol, roedd y chwedlau’n llifo.

Mae Alun ei hun yn cynnwys llawer o straeon yn ei ysgrifau sy’n ein closio at ei ddetholiad o bersonoliaethau o fyd chwaraeon. Wrth ddisgrifio hoffter Ray Gravell o Iwerddon a’i phobl, cawn y berl hon ganddo:

Mae yna gannoedd ar gannoedd o westai yn Nulyn ond ffefryn Ray o’dd y Shelbourne gyferbyn â Pharc St Stephen’s Green. Mae’n lle llawn hanes, traddodiad a diwylliant. Y noson cyn y daith i Galway, fe benderfynodd y ddau ohonom ga’l te prynhawn yn y lolfa foethus, a thra ro’dd y canolwr cydnerth yn rhamantu am y gorffennol, dynesodd gwraig olygus ganol oed tuag atom:

       Mary:                Are you, by chance, Ray Gravell who played for Wales back in the 1970s?

       Ray:                   Well, yes. I’m surprised you recognised me.

       Mary:                Mr Gravell – this is your bill, which is outstanding since 1974.

       Ray:                   O! Mary fach!

Gan fod Alun a Cleif wedi treulio deng mlynedd yn sylwebu ar gemau ar Radio Cymru gyda’i gilydd, roedd rhai o’r straeon yn deillio o fyd y cyfryngau. Huw Llywelyn Davies oedd y triger pan ddywedodd ei bod hi’n rhyfedd, gyda’r gêm rygbi’n cael ei chysylltu gymaint â’r cymoedd diwydiannol, fod cynifer o’r cyflenwyr yn ogleddwyr. Ciw i Cleif wneud synau gyddfol, gogleddol wrth ddynwared Aled ap Dafydd. Ac yna’r stori: roedd Cymru’n chwarae yn yr Eidal a Cleif ac Alun yn sylwebu. Ychydig cyn y gic gyntaf dyma lais Aled ap Dafydd y cyflwynydd o’r stiwdio yng Nghaerdydd (Cleif yn dynwared eto). Y cyfarwyddwr yn yr Eidal yn sibrwd wrth Cleif ac Alun – ‘Ydych chi’n mynd i ateb Aled?’ ‘Ond ŷn ni ddim wedi deall y cwestiwn achan!’ Ar hynny, dyma’r gêm yn dechrau. Hanner amser, dyma’r cyfarwyddwr yn gofyn i Aled a allai o ofyn ei gwestiwn eto gan nad oedd y sylwebwyr yn yr Eidal wedi ei glywed yn iawn. ‘Nid cwestiwn oedd o,’ meddai Aled. ‘Deud rwbath yn Eidaleg o’n i!’

Roedd yn rhaid i stori arall am y Gogs ddilyn honno. Yn 1980, yn ystod tymor cynta Clwb Rygbi Nant Conwy, derbyniodd y clwb docynnau rhyngwladol am y tro cyntaf i’w gwerthu i’w haelodau. Dyma lond car yn cychwyn o stadau tai Cae’r Felin a Chae Tyddyn ar fore Gwener. Roedd rhai eisoes wedi cyfaddef ar y ffordd i chwarae’n erbyn y Bala ychydig ynghynt nad oeddent wedi bod ymhellach i’r de na Phentrefoelas cyn hynny. Drwy lwc, roedd Ianto o Lanelli, bachwr Nant, yn cyfarwyddo’r teithio wrth ochr y dreifar. I ffwrdd â nhw drwy Langollen a heibio Amwythig. ‘Ydan ni ar y ffordd iawn Ianto?’ Chydig o bryder am gyfnod gan fod yr Hwntw hyderus ychydig yn dawel. Toc, dacw arwydd ‘The South’ – ‘Ydan dan ni’n iawn, union fel dwedais i,’ meddai Ianto. Ymlaen â nhw yn ffyddiog heibio rhes o enwau diarth ar arwyddion ffyrdd. ‘Oes yna glwb rygbi ym mhob un o’r llefydd yma, Iant?’ ‘Siŵr o fod, mae ’na un ym mhob pentref yn y De.’ ‘Ti ’di chwarae yn eu herbyn nhw?’ ‘Na – yn y Gorllewin oeddwn i’n chwarae. West is Best!’ Dal i fynd yn eu blaenau. Bum awr wedi gadael Llanrwst, dyma weld arwydd ‘Heathrow 10 milltir’.

Yn y gyfrol, mae gan Alun bennod arbennig sy’n gwerthfawrogi Clive Rowlands.

‘Beth felly oedd cyfrinach Clive Rowlands? Yn syml, ei onestrwydd, ei ddiffuantrwydd, ei wybodaeth yn ogystal â’i gymeriad byrlymus a charismataidd. Ro’dd pawb yn dwlu arno, gan gynnwys y rheiny o’dd yn gw’bod dim am rygbi ac yn tiwnio mewn i’r gwasanaeth cenedlaethol ar brynhawne Sadwrn er mwyn clywed ei acen, ei lais a’i hiwmor iach. Tra oedd Emyr a Derwyn a finne’n disgrifio cic o dro’d chwaraewr fel un aneffeithiol neu ddigyfeiriad, bydde Clive yn manteisio ar y tawelwch er mwyn i’r genedl gyfan glywed cymalau a brawddegau o’dd wedi’u bathu yn ystafell ffrynt y bynglo yn Hewl Glyncynwal: “’Na ti gic potel bop!” Ro’dd gan hwn y ddawn i wella rheiny o’dd yn diodde’ o iselder ysbryd.’

Mae ffraethineb a chymeriad y cyn-ddewiswr yn cael ei amlygu yn y stori hon gan fyddai Gareth Edwards yn ffonio cartref Clive yn gyson cyn y byddai’r tîm cenedlaethol yn cael ei gyhoeddi yn y saith degau:

Gareth:             Margaret – os modd ca’l un gair bach â Clive? [Margaret o’dd fel arfer yn ateb y ffôn]

Margaret:        Clive! Ma’ Gareth am ga’l gair â ti. Dere glou!

Clive:                Ie. Be’ ti’n moyn?

Gareth:             Wel, ma’r garfan yn ca’l ei chyhoeddi ’fory. Ydw i yn y tîm?

Clive:                Gareth – alla i byth â dweud. Ma’n ngwaith i fel hyfforddwr yn dibynnu’n llwyr ar
onestrwydd a chadw cyfrinache. Dwi’n gw’bod yr ateb i dy gwestiwn, ond ’smo i’n fo’lon
dweud.

Gareth:             Ond Clive . . .!

Clive:                Sori, Gareth. Ry’n ni’n ’nabod ein gilydd yn dda – y ddau ohonon ni’n siarad Cymra’g ac yn
dod o’r un ardal ond ’smo i’n fo’lon dweud!

Gareth:             Ond Clive . . . !

Clive:                Disghwl Gareth. Alla i byth â dweud os wyt ti yn y tîm. Ond fe alla i ddweud hyn – dwyt ti
ddim mas o’r tîm!

Gareth:             Diolch Clive – joia dy ddiwrnod!

Cofiwn am Alun Wyn Bevan y dyfarnwr, wrth gwrs ac wrth gyflwyno’r bennod honno, dywedodd Huw Llywelyn Davies ei bod yn nodweddiadol o’r awdur – bod chwarae teg a chyfiawnder yn dod uwchlaw’r gyfraith a gyrfa iddo. Dyma sut yr adroddir hi yn y gyfrol am ei hanes yn dyfarnu Cymru dan 16 oed yn erbyn Lloegr.

‘Dyfarnwyd cic gosb i Loegr. Ymlaen y camodd eu maswr Alastair Roberts i geisio hawlio pwyntiau cynta’r prynhawn. Ac ynte wrthi’n paratoi, cynyddu wnaeth y sŵn, ac erbyn iddo osod ei droed i’r bêl, roedd trigolion Llandaf a Chyncoed yn clywed twrw o seiniau aflafar. Methu wnaeth Roberts. Y dorf sylweddol yn eu seithfed ne’. Efalle mai’r ymdeimlad o ’ware teg o’dd yn gyfrifol, ond fe stopes i’r gêm, camu i gyfeiriad y llumanwr a gofyn iddo gysylltu â’r gŵr ar yr uchelseinydd. Am funud neu ddwy bu tawelwch llethol. Yna cyhoeddodd y byddai’r maswr yn cael ail gyfle o ganlyniad i ymddygiad anghymdeithasol y dorf. Camodd Robert Jones, capten Cymru ymlaen i fy nghwestiynu. Roedd yna lwmp yn fy nwddf pan eglurais iddo. “Robert, nid y tîm oedd ar fai. Cosbi’r dorf wnes i.” Derbyniodd y capten bonheddig y penderfyniad gan gefnogi’r safiad.’

Alun Wyn Bevan – Atgofion Oes ymysg y Campau.

56 o benodau am gymeriadau a phrofiadau difyr ym myd y campau. Gwasg Carreg Gwalch £8.50.

23316411_1773278022973604_6144160651888265336_n.jpg

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s