“… A diolch hefyd fod gennym yng Nghymru awdur Cymraeg sy’n feistr ar y grefft o ysgrifennu nofel dditectif.” Tweli Griffiths

John Alwyn Griffiths 2013.jpeg

Dan Groen Ditectif

dewch i nabod  John Alwyn Griffiths yn well, jest mewn pryd cyn agor tudalennau ei nofel newydd, Dan ei Adain  …

Tydi’r Suliau ddim yn dawel heb raglen drosedd ar y sgrin fach. Tydi Dechrau Canu Dechrau Canmol ddim yn ddigon swnllyd ac mae’n well gennym ni droelli yn nhrobwll tywyll bywyd. Mae mwy o wefr. Rydan ni ar dân yn ceisio datrys pwy laddodd pwy ar raglenni trosedd a ditectif fel Y Gwyll, The Bridge a Bang. Cyn datrys y dirgelwch, mae’n rhaid cael ein taflu i gorneli o drais, blacmel, rhyw, twyll, lladd a therfysg.

Daeth John Alwyn Griffiths i ddeall hyn ymhell cyn ymddangosiad sawl cyfres dditectif boblogaidd ar S4C. Roedd o eisoes wedi sgwennu sawl nofel dditectif iasol erbyn i bennod gyntaf Y Gwyll ein taflu i’r trobwll. Nid syndod mo hynny wrth gofio cefndir John yn yr heddlu, yn dditectif y rhan fwyaf o’i yrfa ac yn bennaeth Adran Dwyll Heddlu Gogledd Cymru hyd nes ei ymddeoliad yn 1998. Bellach, mae’n awdur chwe nofel dditectif, ac ‘yn awdurdod ar y nofel dditectif Gymraeg’ yng ngeiriau Dafydd Ifans.

Ac yntau wedi bod a’i drwyn mewn bydoedd tywyll a throseddol, mae John yn hen gyfarwydd â phlotiau anghyfreithlon − ond mae sawl cyfrinach i blotio nofel dditectif…

Ymysg ei nofelau mae Dan Ddylanwad, Dan Gwmwl Du, Dan Ewyn y Don,  Dan Amheuaeth a’i nofel newydd afaelgar ac annisgwyl, Dan ei Adain.

Dan Ei Adain

Mae’r rhain yn ferw o sgandals ac rydym yn symud o ddarganfod corff merch ifanc ar draeth , smyglo pobl ar raddfa ryngwladol, llygredd cyngor sir a blacmel, marwolaeth putain, ffrwydrad cwch pysgota a dihiryn sydd â’i fryd ar ddial ar y prif gymeriad ei hun, y ditectif Jeff Evans.

Mae John yn nabod castiau troseddwyr fel cefn ei law ond dechreuodd boeni ei fod yn troi’n droseddwr ei hun tra oedd yn sgwennu Dan Ewyn y Don. ‘Ro’n i angen gwybod sut i ffrwydro pwerdy ar gyfer y stori,’ eglura, ‘felly mi wnes i fwydo Google gyda “How do you blow up a powerstation?” Ges i’r atebion yn syth. Roedd nifer o bapurau America yn egluro sut i atal gwneud, oedd yn cynnwys arfau a chliwiau, felly roedd y rhain yn datgelu’r wybodaeth ro’n i angen. Buasai wedi bod yn ddigon hawdd i rhywun sylwi ar fy chwiliadau amheus yn GCHQ, a byddai rhywun yn hawdd wedi gallu credu mai terfysgwr yn y Dwyrain Canol o’n i! Yn y pen draw, angen gwybod be fyddai ei angen i wneud ffrwydrad digon cryf i dreiddio drwy waliau cadarn, llydan o amgylch adweithydd niwclear o’n i. Os ydw i’n cynnwys digwyddiad felly mewn nofel, mae’n rhaid rhoi ffeithiau sy’n dal dŵr.’

Ond fel pob nofel dditectif dda, ffuglen a gwaith dychymyg sydd yma. Rhaid bod yn broffesiynol gyda chyfrinachedd, a thynnu ar ei brofiadau o wahanol rannau o’i yrfa i greu stori afaelgar a wna John. ‘Mae llawer iawn yn ddychmygol ond mi alla i roi mwy o gig a gwaed ar bethau yn sgil fy mhrofiadau. Mae angen i bobl goelio yn y stori a dyna lle mae fy nghefndir i’n ddefnyddiol. Mae un o’r nofelau’n trafod herwgipio – dwi wedi cael fy hyfforddi i ddelio gyda hynny. Mae un arall yn archwilio sefyllfa lle mae heddweision yn camymddwyn – dwi wedi gweld rhywfaint o hynny yn fy nydd hefyd, yn enwedig mewn dinasoedd mawr yn Lloegr. Dwi’n tynnu oddi ar bob math o brofiadau mewn gwirionedd, twyll a llygredd yn y sector gyhoeddus yng Ngogledd Cymru hyd yn oed. Mae’n fyd brawychus.

‘Bu’n rhaid i mi wneud dipyn o ymchwil ar gyfer Dan Gwmwl Du sy’n sôn am human trafficking o Ddwyrain Ewrop i Brydain. Mae’n brofiad difyr. Wrth ymchwilio i’r pwnc er mwyn creu hanes ffug am Gymro oedd wedi cael ei garcharu am 20 mlynedd yn Romania, mi wnes i ddarganfod carchar go iawn o’r enw Gerla – yng nghanol Transylvania! Lle gwell, medda chi?’

Er mai lleoliad canolog  nofelau John yw tref glan môr ddychmygol Glan Morfa, mae’r nofelau’n plethu plotiau a lleoliadau tu hwnt i’r ffin, a’u naws yn rhyngwladol. Mae gan droseddwyr craff feddyliau eang iawn, mae’n rhaid. Ond bro rhwng môr a mynydd yw Glan Morfa – cafodd John ei ysbrydoliaeth o Fôn a Phwllheli, a tydi’r Wyddfa ddim yn bell. ‘Dwi wedi dod ar draws nifer o gymeriadau Cymraeg dros y blynyddoedd, o bob cwr o ogledd Cymru − cymeriadau diddorol gyda ffordd arbennig o ddweud stori.’ Chwip o gymeriad yw Nansi’r Nos, hysbysydd y Ditectif Jeff Evans, sydd mewn un nofel yn cyflenwi Jeff ei hun gyda chanabis fel triniaeth amgen i gyflwr oedd ar ei wraig. ‘Roedd gen i hysbyswyr fy hun, faint fynnir ar hyd y blynyddoedd. Rhaid bod ynghanol lladron i’w dal nhw, dyna pam fod hysbyswyr yn bwysig i’r heddlu,’ meddai’r awdur. Does dim rhaid dweud i Nansi’r Nos gael ei seilio ar hysbysydd Cymraeg o ogledd Cymru … felly gwyliwch chi, does dim dal pwy sy’n cerdded o gwmpas strydoedd Caernarfon, Caergybi a Phwllheli!

Yn ganolog i’r nofelau mae’r Ditectif Sarjant Jeff Evans. ‘Mae sawl ditectif yn rhan o Jeff,’ meddai John. ‘Mae gan bawb eu cryfderau a’u gwendidau mewn gwirionedd, ac un felly ydi Jeff. Mae ychydig ohona i ynddo fo, ond cafodd Jeff ei enwi ar ôl dau o’m cydweithwyr oedd yn andros o gymeriadau, sef Ditectif Sarjant Phil Evans a’r Ditectif Jeff Guile − o’r ddau yma y daeth yr enw “Jeff Evans”. Ond Huw Vevar oedd y dylanwad mwyaf wrth roi personoliaeth i Jeff, ditectif arall ro’n i’n hoff iawn ohono. Yn gyffredin yn y rhain i gyd mae’r awch i ddod at y gwir, a natur weithgar a chydwybodol. Does ’run ditectif da yn cymryd ‘na’ fel ateb, ac un styfnig felly ydi Jeff Evans.’

Ydi, mae John yn hoff o raglenni ditectif, ond mae ffilmiau’r gorllewin gwyllt yn chwarae rhan. ‘Mae Once Upon a Time in the West’ yn ddylanwad mawr ac roedd plot y ffilm yn ddefnyddiol wrth gynllunio Dan Ddylanwad. Yr hanes ydi bod Henry Fonder, y gun slinger, yn ceisio clirio ffordd i wneud rheilffordd ac yn lladd unrhyw un oedd yn ei rwystro i wneud hynny er mwyn perchnogi’r tir. Fe wnes i droi’r plot hwnnw yn Dan Ddylanwad fel bod un dyn yn cael ei yrru i gael gwared ar wraig weddw sy berchen fferm ger Glan Morfa, er mwyn i eraill brynu’r ffarm a’i defnyddio hi i adeiladu safle niwclear. Fydda i ddim yn dwyn plot o nunlle, ond yn sicr mae dylanwadau.’

Wrth fentro mewn i swyddfa John Alwyn Griffiths yn ei gartref, mae ôl meddwl craff fel un Jeff Evans i’w weld. Un sy’n casglu gwybodaeth a thystiolaeth er mwyn creu jig-so sy’n anodd ei orffen. Mewn ffeiliau trwchus, mae sawl gwe pry cop a mapiau meddwl. Ffeiliau troseddol y nofelau eraill sydd ganddo ar y gweill yw’r rhain, ac erbyn i un o’i nofelau ymddangos o’r wasg, gallwch fod yn sicr y bydd yn ddwfn ym mhlot y nesaf. Yn amlwg, does dim diwedd ar ddychymyg John nac ar anturiaethau Ditectif Jeff Evans!

Mae Dan ei Adain, nofel dditectif ddiweddara John ar gael o unrhyw siop lyfrau Cymraeg  am £8.50 neu oddi ar www.carreg-gwalch.com

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s